و يؤيد ما قلناه بقية اسم الكتاب و هو قوله : معادن الجوهر . و نيز بدان كه : مسعودى بر جماعتى از عامه و خاصه اطلاق مىشود ، لكن معروف نزد ما همين شيخ معتمد جليل است . و گفته‌اند : چون نسبش به عبد اللّه بن مسعود صحابى مىرسد از اين جهت او را مسعودى گفته‌اند ، و صاحب رياض العلماء گفته كه : عجب است كه مسعودى جدّ شيخ طوسى است از طرف مادر چنان كه نقل شده ، و با اين حال شيخ در فهرست و رجال ترجمهء او را ذكر نفرموده و نجاشى و علّامه و امثال ايشان او را ذكر كرده‌اند . علي بن الحسين بن محمّد بن أحمد بن الهثيم بن عبد الرحمن بن مروان بن عبد اللّه بن مروان بن محمّد بن مروان بن الحكم القرشي الأموي المرواني معروف به « ابو الفرج اصفهاني » « 1 » شيعهء زيدى صاحب اغانى « 2 » و مقاتل الطالبيين « 3 » ، و كتاب ما نزل من القرآن في أمير المؤمنين عليه السّلام ، و كتاب كلام فاطمه عليها السّلام في فدك ، إلى غيرذلك . در مجالس المؤمنين است كه ، يافعى گفته كه او اصفهانى الأصل بغدادى المنشأ است ، و از عجايب آن‌كه مروانى شيعى بوده « 4 » ، به خدمت بسيارى از علما رسيده و علّامهء زمان خود گرديده بود ، و در علم تاريخ و انساب ماهر و در كتابت و شعر

--> ( 1 ) . در مورد ابو الفرج اصفهانى ر . ك : امل الآمل ، ج 2 ، ص 181 ؛ اعيان الشيعه ، ج 8 ، ص 198 ؛ روضات الجنات ، ج 5 ، ص 220 ؛ فهرست ابن النديم ، ص 127 ؛ الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 138 ؛ الاعلام ، ج 5 ، ص 88 ؛ معجم المؤلفين العراقيين ، ج 7 ، ص 78 ؛ الذريعه ، ج 2 ، ص 249 ، ج 8 ، ص 287 ، ج 9 ، ص 742 و ج 21 ، ص 376 ؛ تاريخ التراث ، ج 1 ، ب 2 ، ص 280 ؛ لغت‌نامه دهخدا ، « ابو الفرج » ، ص 716 ؛ ترجمه مقاتل الطالبييّن مقدمه از سيد هاشم رسولى محلاتى ؛ البداية و النهايه ، ج 11 ، ص 23 ؛ تاريخ ابن الوردى ، ج 1 ، ص 407 ؛ تاريخ بغداد ، ج 11 ، ص 398 ؛ جامع الرواة ، ج 1 ، ص 574 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 8 ، ص 581 ؛ شذورات الذهب ، ج 3 ، ص 19 ؛ العبر ، ج 2 ، ص 305 ؛ مرآة الجنان ، ج 2 ، ص 359 ؛ معجم الادباء ، ج 5 ، ص 149 ؛ المنتظم ، ج 7 ، ص 40 ؛ نامه دانشوران ، ج 4 ، ص 44 ؛ النجوم الزاهره ، ج 4 ، ص 15 ؛ وفيات الاعيان ، ج 2 ، ص 468 ؛ يتيمة الدهر ، ج 3 ، ص 114 ( 2 ) . براى نخستين‌بار در بيست جزء در سال 1285 ه . ق . در بولاق مصر به چاپ رسيد و جزء 21 آن را مستشرق هندى در سال 1905 م . در ليدن چاپ كرد ( 3 ) . در سال 1949 م . با تحقيق سيد احمد صقر در قاهره منتشر شده و به فارسى نيز ترجمه شد . در اين كتاب ، شهدا و كشته‌هاى خاندان ابو طالب معرفى شده‌اند ( 4 ) . ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 123 ، شماره 5825 ؛ مرآة الجنان ، ج 2 ، ص 359 ، سنه 356